ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami uwagi) to zaburzenie neurorozwojowe, którego główne objawy obejmują trudności z koncentracją, impulsywność oraz nadmierną aktywność. W zależności od dominujących symptomów wyróżnia się postać z przewagą zaburzeń uwagi, postać z przewagą nadruchliwości i impulsywności oraz typ mieszany. Choć przez wiele lat ADHD kojarzono głównie z wiekiem dziecięcym, obecnie wiadomo, że u wielu osób objawy utrzymują się również w dorosłości. Co więcej, wraz z wiekiem ich obraz może się zmieniać – nadmierna ruchliwość często staje się mniej widoczna, natomiast większe znaczenie zaczynają odgrywać problemy z organizacją, koncentracją, zarządzaniem czasem czy kontrolą impulsów. Szacuje się, że w krajach Unii Europejskiej oraz w Stanach Zjednoczonych kryteria diagnostyczne nadpobudliwości psychoruchowej spełnia od 3% do 16% populacji osób dorosłych.
Jak ADHD wpływa na codzienne życie?
ADHD może oddziaływać na wiele obszarów życia – od nauki i pracy, przez relacje z innymi ludźmi, aż po zdrowie psychiczne i fizyczne. Osoby z ADHD często mają trudności z organizacją obowiązków, utrzymaniem koncentracji oraz realizacją długoterminowych celów, co może utrudniać osiąganie wyników adekwatnych do ich możliwości i potencjału. Objawy bywają również źródłem problemów w relacjach rodzinnych i partnerskich, wpływając np. na komunikację, podział obowiązków czy wychowanie dzieci.
Badania pokazują także, że osoby z ADHD są bardziej narażone na występowanie zaburzeń lękowych, depresji, problemów ze snem oraz uzależnień. Częściej doświadczają obniżonej samooceny, przewlekłego stresu i poczucia przeciążenia codziennymi obowiązkami. Jednocześnie warto podkreślić, że ADHD nie przekreśla możliwości prowadzenia satysfakcjonującego życia. Właściwa diagnoza, odpowiednie leczenie oraz wsparcie otoczenia pomagają skutecznie ograniczać wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie.
Co więcej, wiele osób z ADHD wykazuje cechy, które mogą stanowić ich mocne strony, takie jak kreatywność, nieszablonowe myślenie, spontaniczność, wysoki poziom energii czy umiejętność szybkiego reagowania w dynamicznych sytuacjach. Odpowiednie wykorzystanie tych zasobów, połączone z nauką strategii radzenia sobie z trudnościami, pozwala wielu osobom z ADHD osiągać sukcesy zarówno w życiu zawodowym, jak i prywatnym.
Najczęstsze objawy
Osoby z ADHD często:
- popełniają błędy wynikające z nieuwagi i przeoczają szczegóły,
- mają trudności z utrzymaniem koncentracji podczas rozmów, czytania lub wykonywania zadań,
- sprawiają wrażenie, jakby nie słuchały rozmówcy,
- rozpoczynają zadania, ale mają problem z ich dokończeniem,
- zmagają się z planowaniem, organizacją czasu i dotrzymywaniem terminów,
- odkładają lub unikają zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego,
- często gubią potrzebne przedmioty, takie jak klucze, dokumenty czy telefon,
- łatwo rozpraszają się bodźcami z otoczenia lub własnymi myślami,
- zapominają o codziennych obowiązkach, spotkaniach czy ważnych terminach.
U dorosłych ADHD nie zawsze oznacza widoczną nadruchliwość. Częściej objawia się jako wewnętrzny niepokój.
Osoby z ADHD mogą:
- często się wiercić, stukać palcami lub mieć potrzebę ciągłego ruchu,
- odczuwać trudność z dłuższym siedzeniem w jednym miejscu,
- mieć poczucie ciągłego pośpiechu lub „bycia w ciągłym biegu”,
- być bardzo rozmowne i mówić więcej niż inni,
- odpowiadać, zanim rozmówca skończy zadawać pytanie,
- mieć trudności z cierpliwym czekaniem na swoją kolej,
- przerywać innym lub wtrącać się do rozmów,
- działać pod wpływem impulsu bez wcześniejszego zastanowienia się nad konsekwencjami.
Warto pamiętać, że pojedyncze objawy mogą występować u każdego. O rozpoznaniu ADHD decyduje ich nasilenie, częstotliwość oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie w pracy, nauce, relacjach i życiu rodzinnym jak i również dokładne różnicowanie doznawanych trudności z innymi problemami zdrowotnymi i psychicznymi, które mogą dawać podobne objawy.
Jakie są przyczyny?
ADHD jest zaburzeniem o złożonym podłożu biologicznym. W jego rozwoju znaczącą rolę odgrywają różnice w budowie i funkcjonowaniu mózgu. Badania pokazują, że u osób z ADHD niektóre obszary mózgu odpowiedzialne za uwagę, planowanie, kontrolę impulsów i organizację działania funkcjonują nieco inaczej. ADHD należy również do zaburzeń dziedzicznych – jeśli jedno z rodziców ma ADHD, ryzyko wystąpienia objawów u dziecka znacząco wzrasta. Współcześnie ADHD jest traktowane jako efekt współdziałania wielu czynników biologicznych i środowiskowych.
Jak może wyglądać leczenie?
Leczenie ADHD u dorosłych najczęściej obejmuje psychoterapię oraz, w uzasadnionych przypadkach, farmakoterapię. Połączenie tych metod pozwala nie tylko zmniejszyć nasilenie objawów, ale także poprawić codzienne funkcjonowanie i jakość życia.
W zależności od nasilenia symptomów lekarz psychiatra może również zalecić leczenie farmakologiczne. W przypadku współwystępowania ADHD z innymi zaburzeniami psychicznymi farmakoterapia często stanowi istotny element leczenia i może być niezbędna do skutecznego ograniczenia objawów oraz poprawy codziennego funkcjonowania.
Ważną rolę odgrywa także psychoterapia, która pomaga rozwijać umiejętności niezbędne w codziennym funkcjonowaniu. Istotnym elementem terapii jest również psychoedukacja, skierowana zarówno do pacjenta, jak i jego bliskich. Jej celem jest wyjaśnienie, czym jest ADHD, jakie są jego przyczyny, w jaki sposób wpływa na codzienne życie. Dzięki terapii pacjenci uczą się skuteczniejszej organizacji czasu, planowania działań, radzenia sobie z impulsywnością oraz budowania lepszych relacji.
Uzupełnieniem leczenia mogą być techniki relaksacyjne, treningi radzenia sobie ze stresem, treningi umiejętności społecznych oraz inne formy wsparcia psychologicznego.
Jak przebiega diagnostyka ADHD ?
Diagnostyka ADHD u osób dorosłych jest procesem wieloetapowym. Obejmuje serię spotkań, podczas których przeprowadzany jest szczegółowy wywiad psychologiczny oraz badania z wykorzystaniem standaryzowanych narzędzi diagnostycznych, w tym testów oceniających uwagę i koncentrację. Kluczowym elementem procesu jest diagnoza różnicowa, ponieważ jak już wspominaliśmy wiele objawów charakterystycznych dla ADHD może występować również w przebiegu innych trudności psychicznych, emocjonalnych lub zdrowotnych. Ostatnie spotkanie poświęcone jest szczegółowemu omówieniu wyników, przedstawieniu wniosków oraz rekomendacji dotyczących dalszego postępowania.
Warto pamiętać, że diagnoza ADHD nie jest celem samym w sobie ani końcem procesu pomocy. Stanowi ona punkt wyjścia do dalszej pracy nad poprawą jakości życia. To właśnie po diagnozie możliwe jest zaplanowanie odpowiednich form wsparcia, takich jak psychoedukacja, psychoterapia, trening umiejętności czy konsultacja psychiatryczna dotycząca leczenia farmakologicznego. Dzięki temu osoba z ADHD może lepiej zrozumieć swoje funkcjonowanie, nauczyć się skutecznych strategii radzenia sobie z trudnościami i pełniej wykorzystywać swoje mocne strony.
Jeżeli zauważasz u siebie trudności, które mogą być związane z ADHD i rozważasz przeprowadzenie specjalistycznej diagnozy lub podjęcie terapii zapraszamy do kontaktu. Oferujemy konsultacje zarówno w formie stacjonarnej w Gliwicach, jak i online.
Bibliografia:
Cholewa, K., & Sobów, T. (2021). Czy istnieje ADHD o późnym początku?. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 21(1).
Kupnicka, Z., Poraj, G., & Kaźmierski, J. (2017). ADHD u osób dorosłych–rozpoznawanie, przyczyny i skutki. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 17(3).
Szaniawska, M. (2010). Trudna diagnoza–dylematy rzetelnej oceny ADHD u dorosłych pacjentów. Część I. Obraz kliniczny, trudności diagnostyczne, leczenie. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 10(3), 205-210.
Szaniawska, M. (2010). Trudna diagnoza–dylematy rzetelnej oceny ADHD u dorosłych pacjentów. Część II. Proces diagnozy i diagnoza różnicowa. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 10(3), 211-217.
Young, S., & Bramham, J. (2022). Psychoterapia poznawczo-behawioralna ADHD nastolatków i dorosłych. Praktyczny przewodnik po terapii (M. Guzowska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.